Ở nhiều bản làng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, thứ không thiếu là sản vật. Có chè, quế, hồi, dược liệu, thổ cẩm, mật ong, gia súc bản địa và nhiều loại cây trồng phù hợp với khí hậu, đất đai của từng vùng. Thế nhưng, một sản vật có sẵn trong tự nhiên hay được người dân làm ra chưa đồng nghĩa với một sản phẩm có giá trị trên thị trường. Khoảng cách giữa thứ “có ở địa phương” và một sản phẩm có thể đứng vững trên thị trường chính là khoảng cách mà khoa học, công nghệ cần góp phần rút ngắn.
Miến dong là sản phẩm quen thuộc của vùng cao Cao Bằng, nghề làm miến Phia Đén được duy trì từ nguồn nguyên liệu đảm bảo chất lượng của địa phương, qua đó nâng tầm thương hiệu làng nghề truyền thống.
Dong riềng từ lâu đã trở thành cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao tại một số địa phương trong tỉnh. Những năm gần đây, diện tích trồng dong riềng không ngừng được mở rộng, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân. Song, việc gia tăng diện tích, tăng sản lượng thiếu kiểm soát khiến giá thu mua củ dong giảm sâu. Các địa phương cần thống nhất giải pháp và xây dựng một chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ bền vững cho cây dong riềng.
Vườn nhà ngày ấy như một khu rừng nguyên sinh thu nhỏ với đủ loại cây mà dong riềng là một tâm điểm. Thỉnh thoại tút một cọng hoa, đưa lên miệng hút giọt mật ngọt, và cứ đọng mãi trong tôi qua năm tháng...
Xuất thân từ làng nghề truyền thống Minh Khai (Hoài Đức, Hà Nội), Công ty Cổ phần Thực phẩm Minh Dương đã đổi mới công nghệ, biến củ dong, củ khoai dân dã thành dòng miến cao cấp chinh phục thành công nhiều thị trường khắt khe trên thế giới.
Chương trình OCOP tại Thanh Hóa đã đạt được những bước tiến vượt bậc với 690 sản phẩm được công nhận. Tuy nhiên, để sản phẩm OCOP không chỉ dừng lại ở danh hiệu mà thực sự đứng vững trên thị trường và vươn tầm quốc gia, bài toán xây dựng, chuẩn hóa vùng nguyên liệu đang được các cấp chính quyền địa phương và chủ thể OCOP tập trung tháo gỡ bằng những tư duy đổi mới đồng bộ.
Không chỉ là nguyên liệu làm nên những sợi miến dong quen thuộc, củ dong riềng còn được nhiều người ví như 'nhân sâm bình dân' nhờ giàu tinh bột dễ tiêu, chất xơ cùng nhiều vitamin, khoáng chất. Với mức giá chỉ từ vài chục nghìn đồng mỗi kg, đây là loại thực phẩm dân dã nhưng mang lại nhiều giá trị dinh dưỡng nếu sử dụng đúng cách.
Thanh Hóa từ lâu đã nổi tiếng với các sản phẩm miến dong truyền thống ở các xã Cẩm Thạch, Ngọc Liên, Thành Vinh... Đây không chỉ là sản phẩm ẩm thực dân dã, quen thuộc mà còn góp phần tạo việc làm và thu nhập cho người dân nông thôn. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh và yêu cầu cao về an toàn thực phẩm, việc nâng cao chất lượng sản phẩm được coi là giải pháp quan trọng để có được niềm tin của người tiêu dùng.
Sau hơn 5 năm triển khai Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) do Thủ tướng Chính phủ phát động, Hà Nội đã và đang tiếp tục khẳng định là 'lá cờ đầu' của cả nước. Thương hiệu OCOP dần trở thành 'giấy thông hành' đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng trong nước, từng bước vươn ra thị trường thế giới.
Giữa núi rừng Côn Minh, thôn Bản Cào lặng lẽ giữ nghề tráng miến dong hơn sáu thập kỷ. Không dây chuyền công nghiệp, không sản xuất ồ ạt, từng sợi miến nơi đây được tạo nên từ đôi bàn tay, kinh nghiệm và cả cái tâm của người làm nghề. Phương thức thủ công ấy đã làm nên nét riêng, giúp miến Bản Cào đứng vững trên thị trường.
Những ngày áp Tết, tôi rất thích được leo lên ngọn đồi thật cao để nhìn bao quát xóm. Những nếp nhà bình yên nằm ẩn nấp dưới vòm mít xanh rì. Tôi thích nhìn lọn khói bay lên, kéo theo cả những vệt ký ức xưa cũ. Xóm tôi khi ấy chưa có điện, con đường đất đỏ chạy bao quanh xóm như một sợi kẹo kéo dẻo mỗi khi trời mưa lớn.
Không phải thuốc giải rượu nhưng củ dong được các chuyên gia đánh giá là thực phẩm làm dịu dạ dày, hỗ trợ phục hồi sau khi uống rượu bia.
Xã Thăng Bình hiện có 2 làng nghề làm miến truyền thống là miến dong Vạn Thành và miến gạo Thăng Long. Giống nhiều làng nghề khác, khi quy mô sản xuất ngày một mở rộng thì vấn đề môi trường lại trở thành nỗi trăn trở thường trực, nhất là vào những tháng cao điểm sản xuất phục vụ thị trường cuối năm.
Những ngày này, trên đường Quốc lộ 3 từ trung tâm tỉnh Cao Bằng vào xã Quảng Hòa, những bao tải dong riềng được chất cao như núi dọc hai bên đường để chờ vận chuyển đi tiêu thụ.
Những ngày cận Tết Nguyên đán, người dân làng miến dong Dương Liễu (Hà Nội) tất bật thu hoạch, khẩn trương sản xuất để kịp cung ứng ra thị trường Tết.
Trong bài viết 'Học tập suốt đời', Tổng Bí thư Tô Lâm đã viết: 'Học tập suốt đời giúp mỗi thành viên trong xã hội có đủ điều kiện và cơ hội tự hoàn thiện mình, nâng cao chất lượng cuộc sống của chính mình, của gia đình, họ tộc, thôn, xóm, phường, xã và cả nước dưới sự lãnh đạo của Đảng trên con đường trở thành nước dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh và xã hội chủ nghĩa'.
Sau 8 năm triển khai thực hiện, Chương trình OCOP đã tạo ra 'luồng gió mới' cho phát triển kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, để sản phẩm OCOP không chỉ dừng lại ở danh hiệu mà thực sự 'sống khỏe' trên thị trường, việc tháo gỡ các nút thắt trong chuỗi liên kết và tiêu thụ là bài toán cấp bách hiện nay.
Thời điểm này, làng nghề miến dong Vạn Thành, xã Thăng Bình bắt đầu bước vào vụ bận rộn nhất trong năm. Các hộ đang chạy đua với thời gian, miệt mài sản xuất để kịp hoàn thành đơn hàng phục vụ thị trường tết.
Những ngày giáp Tết, không khí sản xuất tại làng nghề miến dong xã Cẩm Thạch (Thanh Hóa) trở nên rộn ràng hơn bao giờ hết. Từ sáng sớm đến tối muộn, khói bếp quyện cùng hơi nước bốc lên từ các lò luôn đỏ lửa, tạo nên hình ảnh quen thuộc của mùa cao điểm tại vùng sản xuất miến dong lớn nhất xứ Thanh.
Dù củ dong riềng không gây tăng đường huyết đột ngột nhưng các chuyên gia khuyến cáo người mắc bệnh tiểu đường vẫn cần kiểm soát liều lượng và theo dõi đường huyết khi ăn loại thực phẩm này.
Với người dân xã Ngọc Liên và xã Cẩm Thạch, những tháng cuối năm là mùa cao điểm sản xuất miến dong và cũng là mùa của những ngày làm việc xuyên sáng tối, của mùi tinh bột dong thoang thoảng, của những sân phơi phủ kín miến trắng dưới nắng hanh. Cứ vào khoảng tháng 10 âm lịch hằng năm, khi những ruộng dong được thu hoạch cũng là lúc bà con bắt đầu bước vào cao điểm sản xuất miến phục vụ thị trường tết.
Nhận danh hiệu Anh hùng Lao động ở tuổi 90, ông Vũ Hữu Lê chưa từng có suy nghĩ nghỉ ngơi mà vẫn muốn cống hiến nhiều hơn cho nông dân.
Những ngày này, đi từ thôn Lục Ngù đến Nà Ếch (xã Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh), ở đâu cũng thấy người dân tất bật với củ dong, sợi miến.
Bao năm qua, vùng đất phía Tây thuộc huyện Hướng Hóa cũ của tỉnh Quảng Trị, nơi biên cương giáp Lào, vốn khắc nghiệt với bà con dân tộc Pa Cô - Vân Kiều. Người dân quanh năm vật lộn với nương rẫy lúa, sắn, hiệu quả chẳng được là bao.
Xác định cây dong riềng là cây trồng chủ lực, năm 2025, xã Nguyễn Huệ vận động nhân dân mở rộng diện tích trồng lên gần 250ha, năng suất ước đạt 596,40 tạ/ha, sản lượng ước đạt 14.876,60 tấn.
Ở tuổi 90, kỹ sư Vũ Hữu Lê, Giám đốc Công ty TNHH Cơ khí và xây lắp Hồng Hà vừa được nhận danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới.
Từ một xưởng miến dong ban đầu chỉ dựa vào 200 triệu đồng vay mượn, Hoàng đã xây dựng thành Hợp tác xã, tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 20 lao động người Sán Chỉ, với mức thu nhập ổn định 10–15 triệu đồng/tháng. Điều quan trọng hơn, mô hình này đang kéo theo một phong trào trồng dong riềng quy mô khoảng 10 ha, giúp hàng chục hộ dân có đầu ra ổn định, nhiều gia đình thoát nghèo bền vững.
Từ Ủy ban nhân dân xã Lóng Phiêng, đi trên con đường mới đổ bê tông sạch, đẹp, chúng tôi về bản tái định cư Quỳnh Phiêng. Sau gần hai mươi năm chuyển đến nơi ở mới, những hộ dân ở xã Pá Ma Pha Khinh (huyện Quỳnh Nhai cũ) đã xây dựng quê hương thứ hai có một diện mạo khang trang. Thời điểm này, 2 bên đường dẫn vào bản là những ruộng rau vụ đông xanh mướt. Đi sâu vào bản, tiếng máy xay dong riềng vang lên đều đều..., tất cả tạo nên nhịp sống sôi động của một bản nông thôn mới.
Trong dòng chảy hiện đại, việc gìn giữ và phát huy nghề làm miến làng So không chỉ giúp nâng cao đời sống người dân mà còn góp phần bảo tồn giá trị văn hóa của một làng nghề trăm năm tuổi.
Từ củ dong riềng mọc nơi triền đồi, đã mở ra hướng đi mới trong công cuộc giảm nghèo, tạo việc làm cho người dân Côn Minh (Thái Nguyên).
Vào độ cuối thu, khi hoa dã quỳ phủ kín sườn núi, người dân tại Chư Đang Ya - miệng núi lửa hàng triệu năm tuổi ở Gia Lai lại vào vụ thu hoạch dong riềng.
Với hương vị thơm ngon, dai, mềm, sản phẩm miến dong của đồng bào dân tộc Thái bản Quỳnh Phiêng, xã Lóng Phiêng, từ lâu đã được nhiều người biết đến. Từ chỗ chỉ phục vụ đời sống hàng ngày, đến nay, miến dong Quỳnh Phiêng được sản xuất thành hàng hóa, mang lại nguồn thu nhập cho bà con nơi đây.
Nằm bên sông Mã, vùng đất Mường Danh (trước đây là xã Cẩm Bình, huyện Cẩm Thủy) nay thuộc xã Cẩm Thạch là địa bàn sinh sống của đồng bào dân tộc Mường, Kinh, Dao. Với địa thế bằng phẳng, đất đai tốt tươi, lại 'cận lộ, cận giang', đem đến cho vùng đất Mường Danh cổ xưa nhiều thuận lợi để phát triển.
Với sự giúp đỡ của Tổng công ty Hợp tác kinh tế (Quân khu 4), những năm gần đây, cụm bản Pha Daeng (huyện Khuan, tỉnh Houaphanh, nước CHDCND Lào) như khoác lên mình một sức sống mới. Không chỉ rộn ràng tiếng cười, mùa màng bội thu, mà quan trọng hơn, người dân nơi đây đã tìm thấy một hướng đi vững chắc cho tương lai nhờ sự ra đời của Nhà máy chế biến nông sản Pha Daeng. Giờ đây, niềm vui luôn ánh lên trong ánh mắt của bà con, bởi họ không còn nơm nớp lo toan miếng ăn, giấc ngủ, mà đã có công việc ổn định, cuộc sống khấm khá hơn nhiều.
Cuối tháng 9, sắc đỏ dong riềng phủ kín núi lửa Chư Đăng Ya (Gia Lai), tạo nên bức tranh thiên nhiên rực rỡ, thu hút du khách đến khám phá và trải nghiệm.
Tham gia Chương trình OCOP, sản phẩm Miến xưa Minh Huệ được quảng bá rộng rãi hơn, nhiều khách hàng ở nước ngoài cũng đặt hàng để làm quà tặng.
Từ món ăn truyền thống không thể thiếu trong mâm cỗ ngày Tết, miến dong trở thành sản phẩm hàng hóa có thương hiệu. Góp phần làm nên thành công đó, xã Côn Minh chính là một trong những cái nôi quan trọng gìn giữ và phát triển nghề làm miến dong truyền thống, giữ trọn hương vị quê hương qua từng sợi miến.
Đã có không ít đầu bếp tại gia biến món miến xào thành thảm họa khi những sợi miến dính thành mảng ở đáy chảo, làm thế nào để khắc phục?
Miến dong Án Lại - sản phẩm truyền thống nổi tiếng của xã Nguyễn Huệ từ lâu chinh phục người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh nhờ chất lượng vượt trội, sợi miến dai, ngon, thơm tự nhiên và quy trình sản xuất hoàn toàn thủ công, truyền đời từ bàn tay cần cù, khéo léo của người dân địa phương. Để sản phẩm có thể vươn xa, tạo lập được chỗ đứng bền vững trên thị trường trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, dự án khoa học 'Tạo lập, quản lý và phát triển nhãn hiệu chứng nhận miến dong Án Lại cho sản phẩm miến dong của huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng' được triển khai từ năm 2023 đến tháng 6/2025.